Σωτήρης Νικολακόπουλος: “Η διαδρομή της λογοτεχνίας από την Πάτρα”

Σε μια εξαιρετική μελέτη και συνακόλουθα στην δημοσίευση των στοιχείων, προχώρησε ο λογοτέχνης Σωτήρης Νικολακόπουλος, μέλος του Κύκλου Ποιητών και της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών. 

Ολόκληρη η μελέτη δημοσιεύθηκε αρχικά στην εφημερίδα ΓΝΩΜΗ, σε τέσσερα μέρη, ένα κάθε εβδομάδα. 

Σήμερα, έχουμε ολόκληρο το έργο του, που αφορά στην λογοτεχνική παραγωγή της Πάτρας, με χρονολογική σειρά. 

 

 

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗ ΠΑΤΡΑ

(Σε τέσσερα μέρη)

 

Ποιος ήταν ο Σπυρίδων Βασιλειάδης; - NGradio.gr

 

Ο Πατρινός Σπυρίδων Βασιλειάδης ο κάτ. εξοχήν εκπρόσωπος της

Α΄ Αθηναϊκής Σχολής Ποίησης

Μέρος 1ο

 

1. Εισαγωγή

 

Με τη σύντομη αυτή αναφορά μου θα επιχειρήσω να περιγράψω την διαδρομή της λογοτεχνίας από την απελευθέρωση του 1821 και μετά. Θέλω παράλληλα να αναφερθώ σε κάποιους δημιουργούς, που εγκλωβίστηκαν στα στενά όρια της επαρχίας τους ( και εδώ μιλάμε για την Πάτρα), και αποκόπηκαν από την ευρύτερη λογοτεχνική οικογένεια, με συνέπεια την καταδίκη τους (Όχι όλοι) σε πλήρη αφάνεια για τους ιστορικούς της Ελληνικής λογοτεχνίας

Οι τοπικοί ορίζοντες του νομού δεν είναι σε θέση να σχηματίσουν μια αυτόνομη σχολή λογοτεχνίας, ξέχωρα από τη λοιπή Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι το δυναμικό αυτό λειτουργεί καθοδηγητικά μέσα στη νεοελληνική λογοτεχνία και συχνά χαράζει δρόμους και την μπολιάζει γόνιμα και δημιουργικά. Νομίζω λοιπόν πως εκείνο, που μπορεί να γίνει εδώ, είναι η παράλληλη αναφορά στους λογοτέχνες με τους απαραίτητους συσχετισμούς και συγκρίσεις με το κέντρο και συγχρόνως να είναι δυνατή η αποτίμηση του Πατραϊκού πνευματικού γίγνεσθαι κατά περιόδους, που αντιστοιχούν στις χρονικές ενότητες της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Ας αρχίσουμε με τις δυο Αθηναϊκές σχολές

 

2. Δυο Αθηναϊκές σχόλες

Με τον όρο Α΄ Αθηναϊκή Σχολή εννοούμε το σύνολο των ποιητών της χρονικής περιόδου 1830 – 1880 που έδρασαν στην Αθήνα. Η ποιητική παραγωγή του τότε νεοσύστατου ελληνικού κράτους αναπτύχθηκε σε δύο κέντρα με διαφορετικά χαρακτηριστικά, την Αθήνα και τα Επτάνησα. Στην Αθήνα κυριάρχησαν οι Φαναριώτες ενώ στα Επτάνησα ο κύκλος του Σολωμού. Το κύριο χαρακτηριστικό της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής είναι ο ρομαντισμός. Με κυριότερους εκπροσώπους τους : Παναγιώτης Σούτσος, Αλέξανδρος Σούτσος, Αλέξανδρος Ρίζος – Ραγκαβής, Δημ. Παπαρρηγόπουλος, Σπυρίδων Βασιλειάδης , Θεόδωρος Ορφανίδης, Γεώργιος Ζαλοκώστας, Αχιλλέας Παράσχος , Ζαν Μορεάς κτλπ

 

 

 

Ο Κωστής Παλαμάς ο κάτ. εξοχήν εκπρόσωπος της

Β Αθηναϊκής Σχολής Ποίησης

 

Με τον όρο Νέα Αθηναϊκή Σχολή αναφέρεται το σύνολο των ποιητών που εμφανίστηκαν στη νεοελληνική λογοτεχνία μετά το 1880 – 1920, με προεξάρχουσα μορφή τον Κωστή Παλαμά. Οι ποιητές της γενιάς αυτής, ήταν νέοι ποιητές που αντιδρούσαν στις υπερβολές του αθηναϊκού ρομαντισμού και ενδιαφέρονταν για την καθιέρωση της δημοτικής στον ποιητικό λόγο. Σημαντικό ρόλο στην στιχουργική φροντίδα έπαιξε και η έμπνευση των περισσοτέρων από το ρεύμα του Γαλλικού παρνασσισμού. Προς το τέλος του αιώνα μια ανανέωση προήλθε από την εμφάνιση του συμβολισμού. Τέλος τα πάντα κινούνται «στη βαριά σκιά του Παλαμά», όπως είχε γράψει χαρακτηριστικά ο Κ.Θ. Δημαράς

Κυριότεροι εκπροσώπους της Νέας Αθηναϊκής σχολής είναι : Κωστής Παλαμάς που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας,

Οι Γεώργιος Δροσίνης, Ιωάννης Γρυπάρης, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Λάμπρος Πορφύρας, Γιώργος Βιζυηνός, Ιωάννης Πολέμης, , Κώστας Κρυστάλλης, Βάρναλης Καβάφης Καζαντζάκης, Σικελιανος κ.α.

 

2α. Οι δεκαετίες 1830 – 1920 στη Πάτρα

Δίπλα στην Α’ και Β’ (Νέα) Αθηναϊκή σχολή 1830-1920

 

Στις αρχές του 19ου αιώνα ο Αντώνης Καλαμογδάρτης (1810 – 1856) παρουσιάζεται με το πεζογράφημά του «Τα κατά Αρσάκην και Ισμηνίαν», το 1831, και, ακολουθώντας τη σχολή του Σολωμού, (Επτανησιακή σχολή) γράφει ποιήματα.

Ποιητές αυτής της περιόδου που εμπίπτουν πλέον στη Α’ Αθηναϊκή σχολή είναι και

οι Παναγιώτης Συνοδινός (1836 – 1914, «Η Ελληνική άνοιξις», 1857),

Γεώργιος Κανελλόπουλος (1834 – 1923, «Η μέλισσά μου», 1873), Λεωνίδας Περ. Κανελλόπουλος («Τυχαίον συμβάν», 1888)

Διονύσιος Φωτεινός (1777 -1821)

Αμβρόσιος Φραντζής (1771 – 1851)

οι Τιμολέων Αμπελός (1850 – 1926, «Κογχύλαι», 1870),

Σπυρίδων Βασιλειάδης (1845 – 1874, Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1845 Μαθήτευσε στο Α’ Γυμνάσιο Πατρών και κατόπιν σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ το 1868. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και άσκησε το επάγγελμα του δικηγόρου. Παράλληλα με την ενασχόλησή του με την ποίηση, ο Βασιλειάδης έγραψε πεζογραφήματα, θεατρικά έργα, επιφυλλίδες, μεταφράσεις και κριτικές μελέτες. Πέθανε από φυματίωση στο Παρίσι στις 30 Αυγούστου 1874, σε ηλικία 29 ετών.

Ανδρόνικος Δημητρακόπουλος 1825 – 1872,

Στέφανος Θωμόπουλος Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1859 ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ιστορία της Πάτρας και της γύρω περιοχής. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Κώστα Τριανταφύλλου, ο οποίος και διέσωσε το αρχείο του. Πέθανε στη Πάτρα στις 31 Ιουλίου 1939.

Στις αρχές του 20ού αι. επισημαίνουμε την παρουσία των

Ιωάννη Μάμου («Αγριολούλουδα», 1901),

Δημήτριο Κ. Ζαφειρόπουλο (1874 – 1961

Κωνσταντίνου Δυοβοννιώτη (1872 – 1943)

και του ποιητή και βουκολικού θεατρικού συγγραφέα

Σπυρίδωνα Περεσιάδη (1854 – 1918, ο οποίος, αν και τυφλός, έφερε καινούργιο αέρα στο νεοελληνικό θέατρο και η «Γκόλφω» του παίζεται μέχρι σήμερα με επιτυχία.

Απήχηση της Περεσιάδειας τέχνης αποτελεί η βουκολική προσφορά του Πάνου Παπαρρηγόπουλου (1913 -1985).

Θεώνη Δρακοπούλου (Μυρτιώτισσα)

ο θεατρικός συγγραφέας Γεώργιος Α. Ασημακόπουλος (1897 – 1970)

Περικλής Γιαννόπουλος (1869 -1910), Δυο λόγια για τον Προφήτη του Ελληνισμού όπως τον αποκαλούσαν. Ὁ Περικλής Γιαννόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα το 1871 και αυτοκτόνησε 8 Απριλίου 1910. Ελληνολάτρης διανοητής, λογοτέχνης, μεταφραστής και δοκιμιογράφος, αισθητικός και φυσιολάτρης, ρομαντικός οραματιστής, μαχητικός και διαπρύσιος κήρυκας της αναγεννήσεως του Ελληνισμού μέσο της αναζητήσεως και αναδείξεως της γνήσιας ελληνικότητας, Δριμὺς κατήγορος της ξενομανίας και του συμπλέγματος μειονεξίας έναντι της Δύσης, της δουλοπρέπειας και της διαφθοράς, όπου αυτές εκδηλώνονται, από τις τέχνες ως την πολιτική. Πατέρας και κορυφαία μορφή του πνευματικού κινήματος του ελληνοκεντρισμού στον 20ὸ αιώνα, στις τέχνες, την αισθητική, την φιλοσοφία, την πολιτική.

 

Ποιήματα πατρινών την περίοδο αυτή ενδεικτικά

 

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΛΑΜΟΓΔΑΡΤΗΣ

Ο Καλαμογδάρτης υπήρξε μετασολωμικός ποιητής όπως προαναφέρθηκε προσδιορισμένος από βαθιά ρομαντικότητα και τη συνακόλουθή της απαισιοδοξία, την οποία άλλωστε ενίσχυε και η άθλια πολιτική κατάσταση της χώρας, που είχε οδηγήσει τελικά πολλούς αισθαντικούς ανθρώπους στην απελπισία. Ανάμεσα στους ανθρώπους αυτούς είχε περιληφθεί και ο Καλαμογδάρτης, που έπαψε με τον καιρό να είναι ο παλιός γνωστός φλογερός μαχητής και άρχισε να γράφει στίχους σαν τους παρακάτω – ενδεικτικούς της θλιβερής προσωπικής του φυγής:

Ω! να μπορούσα σύσσωμος την σφαίραν μας ν’ αφήσω

κι εις τον υπερουρανιον κόσμον να μετοικήσω!

Ισως εκεί θα έβλεπα, ό,τι εδώ δεν είδα

και έρωτα παντοτινόν και πίστιν και ελπίδα (…)

Εδώ το παν μαραίνεται, εδώ το παν διαβαίνει

π πόνος μόνος διαρκεί, η θλίψις μόνη μένει (…)

Ω συ του βίου όνειρον και της ψυχής απάτη,

του ουρανού μας κάτοικε, της γης μας διαβάτη,

αν ποτέ τον κονιορτόν της γης μακράν τινάξης

και, των αγγέλων αδελφή, στους ουρανούς πετάξης,

θυμήσου, πως μ’ αγάπησες, τι μ’ έταξες θυμήσου,

συνοδοιπόρον δέξαι με και πάρε με μαζί σου.

 

Στην κηδεία της Βικτωρίας Σισίνη, συζύγου του Μπενιζέλου Ρούφους, στις 31 Αυγούστου του 1836 απήγγειλε ένα ελεγείο το οποίο δημιούργησε μεγάλη εντύπωση. Όπως μας αναφέρει ο Στ. Θωμόπουλος απόσπασμα αυτού, αφού δεν διασώθηκε όλο, του έδωσε ο συγγενής της Βικτωρίας, Χρύσανθος Σισίνης:

“Πράγμα ωραίον και θνητόν, παρέρχεται, διαβαίνει,

σαν άνθος που μαραίνεται, σαν το κερί, που σβένει.

Φθονεί την γήν ο ουρανός κι ως κτήμα του αρπάζει

οτι την γήν παρηγορεί, ότι την γήν δοξάζει;

Ή στον βιβλίον των Μοιρών ευρίσκεται γραμμένον

να είναι ολιγόζωον το διακεκριμένον;

Εχάθη η βασίλισσα της Πάτρας η ωραία

εχάθη η Βικτωρία ακμάζουσα και νέα…”

 

ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

 

Ο Τραγουδιστής ‘’Απόσπασμα’’

Ἡ πόλις εἶνε λευκή.

Ἡ πόλις εἶνε ὡραία.

Ἡ πόλις εἶνε γεμάτη παλάτια.

Παραδίσεια στολισμένα κάθονται γύρω της ὅλα τὰ βουνά,

νυμφικὰ λάμπουν τὰ μαρμαρένια της παλάτια.

Καὶ ὁ Ἥλιος κατάχρυσος περιπατεῖ μόνος

εἰς τοὺς ἐρήμους της δρόμους καὶ κλαίει.

Κατάκλεισται εἶνε ὅλαι αἱ θύραι,

κατάκλειστα εἶνε ὅλα τὰ παράθυρα,

ἡ πόλις εἶνε νεκρά.

Ἡ πόλις ἄλλοτε ἦτο ὅλο ζωὴ καὶ ἑώρταζε λαμπρὰς ἑορτὰς

καὶ ἕνα Κακὸν Πνεῦμα ἐπέρασε καὶ ἐμαρμάρωσε τὴν χαράν.

Οἱ ἄνθρωποι εἶνε κλεισμένοι εἰς τὸ σκότος,

αἱ ψυχαὶ δεμέναι εἰς σώματα νεκρά………

 

Αιγαίου Εσπερινός

… Ὁ ἥλιος ἔπεσεν ὄπισθεν της πόλεως Σύρου… Παντοῦ βασιλεύει σιγή, οὐδαμοῦ σείεται αὔρας πνοή: παντοῦ ἁπλώνεται νωχέλεια θερμοτάτη καὶ ἡ θάλασσα πνιγμένη ἀδρανεῖ. Πτερόεντα

πλοιάρια ὅπου ἔτυχαν μένουν κολλημένα μὲ διπλωμένα τὰ πτερά, σὰν πτηνὰ ἀναπαυόμενα ἐπάνω εἰς νερά.

… Ὅταν τὸ πολυάνεμον, πολυκύμαντον καὶ πολυθόρυβον ρεῦμα τοῦ Αἰγαίου, τοῦ ὁποίου ἡ διάθεσις διευθύνει τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἔκφρασιν ὅλων τῶν νησιωτικῶν ὄντων ἠρεμεῖ, ὅλα λαμβάνουν ὄψιν ἄλλην, ὄψιν νέαν. Τότε ἀπὸ ὅλων τῶν σημείων ἀναφαίνονται ὁλοφάνεροι μεγαλονόμεναι, ὑπερυψούμεναι καὶ πλησιάζουσαι ἐν σιγῇ, αἱ κυλοῦσαι τὸν ὁρίζοντα νῆσοι, σὰν νὰ τελῆται ἱερουργία τις καὶ μέγα τι ἐν τῇ φύσει νὰ συντελῆται.

ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ

Στιγμές της νεότητας. Eίναι ώραι, στιγμή Παραδείσου, ότε φάσματα παύουν θολά και τα πάντα θεάται καλά η ψυχή σου.

Φεύγει τότε ο νους και η κρίσις· η καρδία γλυκύθυμος ζει και μ’ αυτήν εορτάζει μαζί όλ’ η Φύσις…..

 

Άτιτλο

Ερρέτω γερόντων η φιλοσοφία, ερρέτω μελέτη και πλάτος σπουδής! Αλήθεια μόνη ―γυνή ευειδής― τα άλλα, βλακεία. Είναι τυφλή η μοίρα μας, γριά ξεμωραμένη, χώνει στη γη το σμάραγδο, στη νύχτα άστρα ραίνει, στον ξηραμένο πλάτανο πλέκει κισσού κλωνάρια, στολίζει και το θάνατο με νιες και παλληκάρια!

Άτιτλο

Είναι ώραι, στιγμαί παραδείσου

τα φάσματα παύουν θολά

και τα πάντα θεάται καλά

η ψυχή σου.

Σταματά η ζωή παραφόρως

ευθυμούσα, φαιδρά, ως ευρών,

σταματά πρόσχαρης θησαυρόν

οδοιπόρος.

 

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ (ΖΑΝ ΜΩΡΕΑΣ)

 

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΣΕΛΗΝΗΝ

από την συλλογή “Τρυγόνες και έχιδναι”

Ενώ το αρμα της νυκτός ζοφώδες σκότος χύνει,

ενώ συρίζει ο βορράς και η ανεμοζάλη,

η πνευστιώσα λάμψις σου, παρθενική σελήνη,

ωσεί ακτίς παρήγορος εκ των νεφών προβάλλει.

Ω! πόσον σε ηγάπησα εις ρέμβην αφειμένος

υπο το φώς σου το γλυκύ φαιδρόν παιδίον ετι,

Το μέγα σου μυστήριον εζήτουν εσκεμμένος,

Και ήσο σύ η μόνη μου διηνεκής μελέτη.

Ποσάκις αθυμών μακράν ψυχής πεφιλημένης,

Και φέρων αιματόρρυτον το έλκος της οδύνης,

Σε ειδον εις τα στήθη μου δειλή να καταβαίνης,

Και βάλσαμον λυσίπονον εκεί να μου εγχύνης.

Και οταν, βλέπων ολους μου τους πόθους εσβεσμένους,

Εις την σκιάδα της νυκτός εζήτησα γαλήνην,

Υπο τους θόλους τ’ουρανού τους ερρυτιδωμένους,

Συ μόνην ευρον σύντροφον εις της ζωής την δίνην.

Ωχρά καθώς η λάμψις σου, αλλ’ ως αυτή αιμύλη,

η υπαρξίς μου φθισιά εν μέσω της σκοτίας,

Θάρρει, σελήνη, συμπαθής ποιητική μου φίλη,

Θα ευρεθή και δι’ ημάς σταγών ευδαιμονίας.

 

ΤΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΤΟΥ ΣΟΥΝΙΟΥ

 

Σούνιο, Σούνιο, ύψιστο ακρωτήρι Ψυχής και πνεύματος Κάτω απ’τον καταγάλανο ουρανό, Περικλείωντας όλη την ανθρώπινη δόξα Είσαι συνάμα η κούνια μα και ο τάφος μου

Στην άλλοτε νιότη μου, όταν η ένδοξη μέρα ανέτειλλε στην νικήτρια σκιά σου, Η εικόνα Σου, φευγαλέα κατατρόπωσε κάθε απόθεμα δύναμης Της καρδιάς μου

Α! πώς αιμορραγεί αυτή η καρδιά! Κι εσύ θνητή όψη, Φυλάς εις διπλούν Αφ’υψηλού μια θάλασσα καταγάλανη μα και άχρωμη, Έναν ναό μισογκρεμισμένο!

 

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - Ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές της Ελλάδας |  ellines.com

 

 

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

 

απευθυνόμενος στην πατρίδα του την Πάτρα εξυμνει τη θάλασσά της :

 

… ένα μονάχα βάσταξα ολοζώντανο, /

και σα να τό χῃ για ψυχή της η ψυχή μου.

Κι’ αυτό είν’ η θάλασσα, είν’ η θάλασσα! /

Όλο βογγάει και δέρνεται και σκούζει και όλο

χυμάει και δέρνει ανήμερα νυχτόημερα /

στα βράχια σου, στους φράχτες σου, το μώλο.

Η θάλασσά σου, η θάλασσα! /

Και με τ’ Απρίλη τα λουλούδια,

και με του Γενναριού τα φουρτουνιάσματα /

όμοια στον ίδιο το σκοπό τα τραγουδά,

και σαν εμένα, τάγρια τα τραγούδια. /

 

Στο «Μώλο», αλλά και στο Κάστρο επίσης θα αφιερώσει

 

Όπου βογκάει το πολυκάραβο λιμάνι

απ’ άγριο κύμ’ απλώνεται δαρμέν’ η χώρα,

και δε θυμάται μήτε σαν ονείρου πλάνητα

πρωτινά μετάξια της τα πλουτοφόρα.

Πολύκαρπα τ’ αμπέλια την πλουτίζουν τώρα,

το κάστρο της φορεί, παλαιικό στεφάνι,

δίψα του ξένου, Φράγκου, Τούρκου,

από την ώρα που το διπλοθεμέλιωσαν οι Βενετσάνοι.

 

Γωνιές της Πάτρας

 

Μηδὲ κι απ’ τα ψηλά τ’ Αλώνια σου

τα ξάγναντα περίγυρα, χαρά στα μάτια,

χιονοκορφὲς γραμμένες,

[υπονοώντας το Παναχαϊκό] ἡλιογέρματα,

νησιά, καράβια, σύγνεφ’, ἄϋλα πλάτια!

[εννοώντας το λιμάνι].

 

Μέσα του ωστόσο κράτησε σε όλη του τη ζωή και την αγαπημένη του Πάτρα, αφού η βάση του, το σπίτι που γεννήθηκε –

 

Εκεί – κι ας το πατούν οι ξένοι

στοιχειό είναι και τον προσκαλεί· ψυχή, και τον προσμένει.

Το σπίτι που γεννήθηκε, ίδιο στην ίδια στράτα

στα μάτια του όλο υψώνεται και μ’ όλα του τα νιάτα.

Το σπίτι, ας του νοθέψανε το σχήμα και το χρώμα·

και ανόθευτο κι αχάλαστο, και τον προσμένει ακόμα».

Γι’ αυτό και όπως τραγουδά στην πόλη του,

στο «χώμα της φυτρώσαν και μαράθηκαν

τα πρώτά του ταξέχαστα τα χρόνια,

για πρώτη και στερνή φορά στο χώμα της,

τα όσα για αυτήν κρατά στη θύμησή του,

κι ας είναι σαν πατρίδα του, και σαν πηγή του»,

 

παρόλο που δεν κατάφερε να την ξαναδεί και ποτέ ξανά να ξαναζήσει εκεί μέχρι το θάνατό του.

 

ΘΕΩΝΗ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ (ΜΥΡΤΙΩΤΙΣΣΑ)

‘Έρωτας τάχα’

Έρωτας τάχα να ‘ν’ αυτό που έτσι με κάνει να ποθώ τη συντροφιά σου, που σαν βραδιάζει, τριγυρνώ τα φωτισμένα για να δω παράθυρά σου;

Έρωτας να ‘ναι η σιωπή που όταν σε βλέπω, μου το κλείνεις σφιχτά το στόμα, που κι όταν μείνω μοναχή, στέκω βουβή κι εκστατική ώρες ακόμα;

Έρωτας να ‘ναι ή συμφορά, με κάποιου αγγέλου τα φτερά που έχει φορέσει, κι έρχετ’ ακόμη μια φορά με τέτοια δώρα τρυφερά να με πλανέσει;

Μα ό,τι και να ‘ναι, το ποθώ, και καλώς να ‘ρθει το κακό που είν’ από σένα· θα γίνει υπέρτατο αγαθό, στα πόδια σου αν θα σωριαστώ τ’ αγαπημένα.

 

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα

ΓΝΩΜΗ Πατρών

Στις 17 – 10 – 2021

 

 

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗ ΠΑΤΡΑ

 

ΜΕΡΟΣ 2ο

3. Γενιές του 20 του 30 και η

Μεταπολεμική γενιά έως το 1960

 

Οι Νεορομαντικοί – Νεοσυμβολιστές ποιητές του Μεσοπολέμου που έγραψαν στο διάστημα 1910-1930 περίπου διαθέτουν κοινά χαρακτηριστικά που τους διαφοροποιούν από τους προγενέστερους ποιητές που εμφανίστηκαν μετά τον Παλαμά, αποκαλούνται

γενιά του 20

Η ποίησή τους διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό υπό την επίδραση των ιστορικών γεγονότων και των πολιτικοκοινωνικών συνθηκών της περιόδου. Έτσι απέχει πολύ από την πατριδολατρία του Παλαμά, την έντονη λυρική διάθεση του Σικελιανού, τις σοσιαλιστικές ιδέες του Βάρναλη. Είναι ποίηση χαμηλών τόνων, που δείχνει εικόνα διάλυσης και παρακμής, χωρίς πίστη στις μεγάλες ιδέες που ως ένα βαθμό καθοδηγούσαν το έργο των προηγούμενων μεγάλων ποιητών. Κυρίαρχη μορφή αυτής της γενιάς είναι ο Κώστας Καρυωτάκης, Κώστας Ουράνης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Τέλλος Άγρας, Ρώμος Φιλύρας, Φώτος Γιοφύλλης, Μήτσος Παπανικολάου, Μαρία Πολυδούρη και άλλοι

 

Γενιά του 1930, ονομάστηκε η γενιά των Ελλήνων λογοτεχνών και καλλιτεχνών που γεννημένοι στις αρχές του 20ου αιώνα, βρέθηκαν τη δεκαετία του 1930 στο αποκορύφωμα της δημιουργικής πορείας τους. Κοινά χαρακτηριστικά στη θεματολογία και στους τρόπους έκφρασης συνδέουν τους καλλιτέχνες μεταξύ τους, αλλά και με την κοινωνία και την ιστορία της εποχής.

Η γενιά αυτή έδωσε τα περισσότερα σημαντικά νεοελληνικά έργα. Αποκορύφωμα της δημιουργικής πορείας της, ήταν τα δύο Νόμπελ Λογοτεχνίας που χάρισε στην Ελλάδα.

Εκπρόσωποι και εκφραστές αυτής της γενιάς θεωρούνται οι ποιητές : Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Ανδρέας Εμπειρίκος, Γιώργος Σαραντάρης, Νίκος Εγγονόπουλος, Γιάννης Ρίτσος, Νικηφόρος Βρεττάκος κ.α.

Στην Πεζογραφία Στυλοβάτες της γενιάς αυτής θεωρούνται οι : Φώτης Κόντογλου, Στράτης Μυριβήλης, Ηλίας Βενέζης, Γιώργος Θεοτοκάς, Μ. Καραγάτσης, Άγγελος Τερζάκης, Παντελής Πρεβελάκης κ.α.

 

Η λεγόμενη μεταπολεμική γενιά έως περίπου το τέλος της δεκαετίας του 50 και ειδικότερα οι ποιητές που παρουσιάζουν εμφανώς στοιχεία πολίτικου και κοινωνικού προβληματισμού π.χ.

Μανόλης Αναγνωστάκης, Τάσος Λειβαδίτης, Κατσαρός, Τίτος Πατρίκιος, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Σαχτούρης κ.α.

 

Εδώ θέλω να τονίσω ότι πολλές φορές λογοτέχνες, όπως ο Παλαμάς, ο Ρίτσος, ο Βρεττάκος, ο Βάρναλης, ο Σικελιανός, ο Καβάφης και πάρα πολύ άλλοι, συνεχίζουν να προσφέρουν έργο και στις επόμενες δεκαετίες, αλλά τότε δεν αναφέρονται για δεύτερη ή τρίτη φορά, παρά μόνο στην πρώτη τους εμφάνιση, το ίδιο γίνετε και με τους Πατρινούς

Λογοτέχνες.

 

 

3α. Οι δεκαετίες 1920 – 1960 στη Πάτρα

Παράλληλα με τις γενιές του 20 του 30 την μεταπολεμική γενιά

Στις δεκαετίες του 1920 και μετά η λογοτεχνική προσφορά της Πάτρας πυκνώνει με πολλούς εκπροσώπους και πολυάριθμα έργα. Στην πρώτη θέση είναι η ποίηση, την οποία αντιπροσωπεύουν οι

Πάνος Ν. Χρονόπουλος (1893 – 1969)

Στέργιος Ρούσσος (1894 – 1930, «Θαμπά πετράδια», 1923)

Ανδρέας Παναγιωτόπουλος, «Τραγουδισμένες εικόνες», 1930),

Γεώργιος Μαλτέζος (1904 -1977, «Σύμβολα», 1927),

Αντώνης Σπηλιωτόπουλος (1868 – 1944),

Παναγιώτης Κανελλόπουλος (1902-1996) Πνευματική και πολιτική προσωπικότητα, που σημάδεψε τον 20ο αιώνα στη χώρα μας .

Αριστείδης I. Μικρουτσικος (1897 – 1939),

Αθανάσιος Σταθόπουλος («Τριαντάκυκλος», 1930),

Πάνος Κόρπας «Πόνου κραυγές», 1934,

Κώστας Καραχάλιος «Στοχαστικές ώρες», 1940,

Οι πεζογράφοι Μιχάλης Ροδάς (Ί884-1948, «Τα αμαρτωλά», 1923),

Χαράλαμπος Ν. Σωτηρόπουλος «Ζωή και θάνατος», 1920,

Θάνος Δογάνης (1891 -1930, «Το καπέλο», 1925),

Γεράσιμος Βώκος (1868 – 1927, «Διηγήματα», 1923),

Θάνος Γ. Κόκκορης (1892-1963), «Χαραυγές και σούρουπα», 1932,

Νίκος Δωράνθης «Ένα έργο, μια ζωή», 1930, με πολύχρονες πρωτοποριακές εκπομπές στο ραδιόφωνο για τη φύση και την ύπαιθρο,

 

Μεταπολεμική γενιά

Κώστας Ν. Τριαντάφυλλου «Τα τραγούδια των σκλαβωμένων» 1944, «Χειμώνας στην Αλβανία», 1945, ποιητής και διηγηματογράφος και ιστορικός της Πάτρας

Παναγιώτης Μιχελής (1903 -1969, «Ανθέμια», 1949),

Γεώργιος Θ. Παναγόπουλος , «Ερωτοδοξαριές», 1946),

Γιάννης Κουτσοχέρας 1904 – 1994, Ποιητής και πολιτικός. Ως λογοτέχνης συγκαταλέγεται στους πιο αξιόλογους μεταπολεμικούς Έλληνες ποιητές. Η ποίηση του, πολυφωνική και πολυδιάστατη, διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό, την ευαισθησία αλλά ταυτόχρονα και για τη δυναμικότητα και αγωνιστικότητά της.

Γαλάτεια Σαράντη «Πασχαλιές», 1949,

 

Η δεκαετία του ’50 εγκαινιάζεται με το ποιητικό και δοκιμιακό έργο του :

Γιάννη Ανδρικόπουλου «Αποχωρισμός», 1954

Δημήτριος Γατόπουλος (1891 – 1956),

Σωκράτης Σκαρτσής «Η πρώτη γραφή», 1958, ποιητής, δοκιμιογράφος, μελετητής, με πολύπλευρο έργο, Είναι ιδρυτής και μέλος της οργανωτικής επιτροπής του Συμποσίου ποίησης που πραγματοποιείται 40 χρόνια στην Πάτρα υπό την αιγίδα του πανεπιστημίου Πατρών.

Δέσποινα Θ. Ασημακοπούλου   «Ερωτικά», 1959),

Σωτήριος Δ. Γεωργαντόπουλος  «Σύννεφα που πέρασαν», 195Ί,

Δημήτρης Κάββουρας,  «Οιωνοί», 1959),

Νικος Στασινόπουλος (1918 – 1996, «Τραγουδώντας τα γαλάζια φτερά»).

Θεόδωρος Β. Κωνσταντίνου (1902-1985, «Γένεσις», 1953),

Τάσος Ξανάλατος (1931-2014), «Μουσικές φωνές», 1955),

Τάκης Χρ. Γιαννακόπουλος  «Τα μάτια της νύχτας», 1956),

Αθηνά Κακούρη  «Τα 218 κύματα», 1959),  πεζογράφος

Νίκος Μόσχος  «Βαρυχειμωνιά», 1952),

 

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΑΤΡΙΝΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΑΥΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ

Γιάννης Κουτσοχέρας - Βιογραφία - Σαν Σήμερα .gr

Κουτσοχέρας Γιάννης

Μήνυμα

 

Πάντα να πολεμάς και ν’ αντιστέκεσαι
κι ας μένεις μόνος.
Μονάχος, έρημος, γαλήνιος,
να πολεμάς για το καλό του Ανθρώπου.

Στους δυνατούς ενάντια, στους σκληρόκαρδους
και στους δειλούς, στους χωματένιους.
Ενάντια και του αφέντη του ανελεύτερου,
και του τρεμόκαρδου του δόλου ενάντια.
Και να πονάς, και να γελάς και να ονειρεύεσαι,
πάντα για το αγαθό και το καλό του Ανθρώπου.

Να πολεμάς με το γνωστό και το άγνωστο,
με την κακή και την καλή τη μοίρα.
Και με τους άπονους θεούς
και τους απάνθρωπους ανθρώπους
πάντα να πολεμάς και ν’ αντιστέκεσαι.
Κι όλο για το καλό – το φως του Ανθρώπου.

 

Καλάβρυτα τού 1943

 

Πᾶν τὰ Καλάβρυτα
Τὸ Ἀρκάδι – τὸ Κούγκι νὰ ῾βροῦν.
Θεία ἡ φυγὴ
σκλάβα μου γῆ!
Τί, τὰ Καλάβρυτα – τ᾿ Ἀρκάδια
δὲ ζοῦν στ᾿ ἀνήλια τὰ λαγκάδια ….
Κι ὡς ὁ χιλιόψυχος καπνὸς
πολύβουος ὅλο καὶ ἀνεβαίνει
ἥλιέ μου, στάσου
καὶ βουβάσου
χαμωβλεποῦσα ἐσὺ Οἰκουμένη.
Καὶ μόνο τοῦ παλιοῦ καιροῦ
τ᾿ ἀηδονοκαριοφύλια ἂς κρένουνε.
Τῆς γῆς οἱ θεοὶ στ᾿ ἄστρα ἀνεβαίνουνε!
Καὶ ὤ! νά ῾ταν τέτοια κι ἡ φυγή μου
ψυχή μου…

 

Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

Άτιτλο

Τον ήρωα τον γνωρίζεις απ΄ την πτώση

και τον δειλό απ΄τ΄ανεβάσματα που δεν τού αξίζει.

Του πρώτου τ΄όνομα το ψιθυρίζει

στ΄αφτιά του λαού ένας άγνωστος με πλούσια γνώση.

Τ΄όνομα του άλλου το σαλπίζει

και με τα τύμπανα το διαφημίζει

στην αγορά ο εσμός των εργολάβων.

 

Τ’ αστέρι μου

Τ’ αστέρι που ατενίζω

δεν είναι ο πολικός’

τ’ αστέρι που ατενίζω

τ’ ορίζω

και του χαρίζω εγώ το φως.

 

Τ’ αστέρι που ατενίζω

δεν είναι ο πολιτικός’

στα μάκρη που αρμενίζω

δεν το γνωρίζω

των ουρανών το φως.

 

Τ’ αστέρι που ατενίζω

τ’ ορίζω

κι όλο περσότερο του οφείλω φως.

 1 Σωκράτης Σκαρτσής: "Ένα ποιητικό όνειρο" - Vakxikon.gr - Vakxikon.gr  Media & Publishing Group

Σωκράτης Σκαρτσής

 

 

Εικόνα

Και πως φευγουν τα κυματα,

πιες πορτες θα κλεισουν

σε τοση μυρωδια αλατιου

και δροσεραδα χορτου

που ανοιγει η γη μας σε μαρμαρενια νησια;

Η αρχαια καταρα λευτερωσε το νερο

και τα φρυδια μας

κι απορια δεν εχουμε πανω στις πετρες_

σαν οι εσπερες μαλακωνουν τα βουνα

και τα χερια μας

κατεβαινουμε αλαφροι στα περιγιαλια

και ταξιδευουμε στη θαλασσα

ασπρα ιχνογραφηματα….

 

 

Επιταλιο (αποσπ.)

Πεταλουδα ελαφρα φτερα

ολοκληρη ολη η ζωη

της και να τη σκορπια της πνοης

που αναπνεω κι ολα τα λαμπει

και περναει

αυτου του ωραιου κοσμου

του ατελειωτου της αρχης και του τελους

οπως η πεταλουδα αρχη και τελος

κι αυτο το λαλημα πουλακι

ολος ο κοσμος

αναπνοη μου.

 

 

Νώντας Σακελλαροπουλος

Μείναμε μόνοι

Στα γαλάζια χωριά μας,

Που πάνω σε στρογγυλές πέτρες Κυλούσαν τα όνειρά μας.

Μείναμε μόνοι.

Τα χωριά μας ερήμωσαν.

Οι πλαγιές γέμισαν αγκάθια.

Τα πουλάκια παντέρημα.

Οι βρυσούλες μοναχές κλαίνε,

Θρηνούν τη φρίκη της ερημιάς.

Γυρίσαμε την πλάτη στα κάστρα Της λευτεριάς.

Γυρίσαμε την πλάτη

Στη λεβεντιά και την υπερηφάνεια

Των βουνών μας.

Υψώσαμε τείχος αδιαπέραστο.

Η βροχή ρίχνει το δάκρυ της

Και τα χωριό μας σαν αγιασμό δέχονται

Το δροσερό χάδι.

Μείναμε μόνοι Κ’ είμαστε τόσο λίγοι.

Ας αγγίξουμε τον ήλιο,

Τον ήλιο που έχουμε μέσα μιας

 

Αμμόχωστος

Αμμόχωστος, νεκρή πολιτεία,

Σαν σ’ έλουζε ο ήλιος Και σε χάιδευε η αύρα.

Φύσηξε ανατολικός άνεμος

Κι’ άνοιξε συρμάτινους δρόμους.

Πολυκατοικίες, Ξενοδοχεία πελώρια Χάσκουν

γκρεμισμένα από τη θύελλα.

Ορθάνοιχτες πόρτες γαζωμένες

Από το πέρασμα των μυδράλιων,

Ένα σκιάχτρο από τη νύχτα.

Εσένα είδα τελευταία μπαίνοντας

Στο πλοίο για να φύγω μακριά σου.

Από εδώ έστειλα τον τελευταίο μου Χαιρετισμό.

Το πλοίο έσκιζε τη θάλασσα

Μια θάλασσα γαληνεμένη, Μεσογειακή.

Σε χαιρετούσα με το μαντήλι

Που σκούπιζα τα δάκρυά μου

Ποτέ δε φαντάστηκα πως θα ήταν

Η τελευταία που σ’ έβλεπα φορά.

Ο τελευταίος καημός.

Τώρα ένα μαύρο σκοτάδι σε τρώει,

Μια σκοτοδίνη απλωμένη στα καντούνια σου. ‘

Ένα ρίγος γιομάτο φρίκη,

Ένα σμήνος από βλαβερά έντομα

Τρυγάει την ομορφιά σου Αμμόχωστο!

 

Δημήτρης Κάβουρας

 

Είμαι

Ένα δέντρο είμαι που περπατεί.
Η σκιά μου σαν έμμονη ιδέα με ακολουθεί
και το τραγούδι μου φυλλορροεί στους τέσσερις ανέμους.
Ένα σκιάχτρο είμαι στην ερημιά.
Τα τραίνα που περνούν
με ταχύτητα αστραπής διαβάζουν τη σκέψη μου
που γίνεται καπνός στη μνήμη των ανθρώπων.
Ένα πέλμα είμαι πάνω στη γη.
Το άλλο μου σώμα αεροβατεί
κι επισκοπεί τα παράξενα του κόσμου.
Ένα δέντρο είμαι σαν ουρανός.
Στους κλώνους μου παγιδεύω τους ανέμους
κι όταν αποδημούν τα πουλιά
ξεμένω με τους απελπισμένους.

 

Τετάρτη

Το γκρίζο απόγευμα ξεθωριάζει
καταχωνιασμένο πίσω απʼ τις θαμπές κουρτίνες
που κρέμονται απεγνωσμένα.
Οι ανταύγειες από τα φώτα του δρόμου
ξυπνούν το φάντασμα της φωτογραφίας
που επιμένει να έχει γνώμη, ή, έστω, να θυμίζει.
Ένα σύννεφο καπνού σαν ξέφτι από σκοτάδι
ανεβαίνει κάθε τόσο από τα πνευμόνια της πολυθρόνας
και σαν φύλλο ξερό έτοιμο να πέσει
θροΐζει η σελίδα του βιβλίου που σκοτώνει
τον ήρωά του. Η ρόμπα
που περιφερόταν στο ημίφως ζητώντας το κορμί της
παρουσιάζεται μόλις γυρίσει ο διακόπτης
με τη σουπιέρα νʼ αχνίζει. Και μʼ ένα δείπνο
η μέρα τελειώνει.

Λάμπρος Βρεττος

 

Καλημέρα

Κάθε πρωί πλένω το πρόσωπό μου

για να πω καλημέρα στον ήλιο,

για να πω καλημέρα στους νεκρούς μου.

Ύστερα σκύβω

στο εικόνισμα της Παναγιάς

και λούζω το πρόσωπό μου με δάκρυ.

Όλη την ημέρα τους στέλνω

τον ήλιο με φιλιά.

Το βράδυ η καρδιά μου

ξενυχτάει στο μνήμα τους.

 

Νύχτα

Νύχτα πλημμυρισμένη

με θολούς λογισμούς,

δέος, πίκρα, αγωνία.

Απ’ τα σύννεφα της ψυχής μου

στάλαζαν δάκρυα.

Ξαφνικά στην ανεμοδαρμένη

καρδιά μου

φτερούγησε η ελπίδα

μ’ ένα κάνιστρο γεμάτο

ύπνο και όνειρα.

Το πρωί ο καθρέφτης

μου χαμογέλασε…

 

Τάσος Ξανάλατος

 

Επί μισό αιώνα εξέδιδες τις ποιητικές του συλλογές ο Πατρινός ποιητής Τάσος Ξανάλατος που πέθανε  σε ηλικία 93 ετών το 2014. Ο θάνατός του δεν αποτέλεσε είδηση για τα «μεγάλα» ΜΜΕ καθώς  δεν ξέραμε καν αν ζούσε, αν υπήρξε ποτέ.  Είδηση όμως είναι ότι ούτε ένα ποίημα του δεν μπόρεσα να βρω στο Διαδίκτυο παρά μόνο τους τίτλους των συλλογών του στη  σελίδα www του προέδρου της Ε. Λ. ΝΔ. Ε. Λεωνίδα Μαργαρίτη Ωστόσο, όπως διαβάζουμε στη σελίδα του αγαπητού Λεωνίδα  ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη της εταιρίας, Ο  Τάσος Ξανάλατος  είχε εκδώσει 18 ποιητικές συλλογές και ένα θεατρικό έργο, ποιήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες, ενώ πολλές εφημερίδες, των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης και των Πατρών έχουν γράψει κολακευτικά λόγια για την ποίησή του. Κάποτε ίσως πολλοί Πατρινοί θα ήξεραν τον Ξανάλατο καθώς επί πολλά χρόνια δημοσιεύονταν στον τοπικό Τύπο  ποιήματα, διηγήματα, άρθρα και κριτικές του.

Κώστας Τριανταφύλλου

Ο  Τριανταφύλλου αποτελεί ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης των Πατρών. Μια ιστορία που λάμπρυνε με το έργο του, με την έρευνά του, τη συγγραφή και την έκδοση των βιβλίων του Σε νεαρή ηλικία ήρθε σε επαφή με τον Στέφανο Θωμόπουλο, του οποίου μάλιστα ανέλαβε να ολοκληρώσει την επιμέλεια και την έκδοση της β΄ έκδοσης της “Ιστορίας των Πατρών”, έργο που προλογίστηκε από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Αναμφίβολα το σημαντικότερο έργο αυτού ήταν η έκδοση του  ‘’Ιστορικού  Λεξικό των Πατρών’’ το έργο της ζωής του, έχει μέχρι τώρα εκδοθεί τρεις φορές (1950, 1980, 1995)  βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Από τους ιδρυτές του Συλλόγου Λογοτεχνών ΝΔ Ελλάδος στηρίζοντας τον σύλλογο αυτό από την πρώτη στιγμή δημιουργίας του. Με την 25/19-11-2001 ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πατρών του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο της πόλεως «σε αναγνώριση του διαπρεπούς και πολυσήμαντου πνευματικού του έργου, εκφράζοντας παράλληλα την ευγνωμοσύνη της Πόλης για τη ανεκτίμητη προσφορά του» το οποίο και παρέλαβε, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλου.

Αθηνά Κακούρη - Βικιπαίδεια

Αθηνά Κακούρη

Η κ. Αθηνά Κακούρη είναι μια από τις σημαντικότερες μορφές της νέας ελληνικής λογοτεχνίας. Έχει αποκληθεί -δικαιότατα- «η Ελληνίδα Αγκάθα Κρίστι». Τα τελευταία χρόνια ασχολείται με τη μελέτη της Ιστορίας για τον 19ο και τον -αχάριστο και πικρό για την πατρίδα μας- 20ό αιώνα. Θεωρείται από τους πρωτοπόρους της αστυνομικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα.. Κάτι που αφορά εμάς τους Πατρινούς είναι το Μυθιστόρημά της Πριμαρολια. Πριμαρόλι λεγόταν το πλοίο που φόρτωνε τον πρώτο καρπό της σταφιδικής σαιζόν για κάποιον από τους έξι – επτά λιμένες προορισμού. Tο πριμαρόλι του Λίβερπουλ, το πριμαρόλι του Λονδίνου… Tα φορτία αυτά έπιαναν τις καλύτερες τιμές επειδή, φθάνοντας, έβρισκαν την αγορά διψασμένη. O συναγωνισμός γινόταν στα πλαίσια που επέβαλλε ο σεβασμός για την ποιότητα του προϊόντος. Στην Πάτρα των σταφιδεμπόρων του 1890 εκτυλίσσεται το χειμαρρώδες μυθιστόρημα της Kακούρη, με φόντο τα τοπία, τα κτίρια και τις οικογένειες που χορεύουν και χρεωκοπούν, ενόσω η κρίση της σταφίδας έχει αρχίσει. Η ματιά είναι παρατηρητική, το γράψιμο ανάλαφρο, οι διάλογοι ζωηροί και με την καλή δόση χιούμορ, τα διηγήματα εκείνα διαβάζονται και σήμερα με απόλαυση, ενώ ταυτοχρόνως παρουσιάζουν μία εικόνα της μεταπολεμικής, αστικής ζωής.

Σημείωση

– Ακολουθεί το Γ ’Μέρος του αφιερώματος με ποιητές της γενιάς του 1970 έως την γενιά του 2000

 

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα

ΓΝΩΜΗ Πατρών

Στις  24 – 10  – 2021

 

 

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗ ΠΑΤΡΑ

ΜΕΡΟΣ 3ο

  1. Η Γενιά του 1960 -2000

Γύρω στα 1960 εμφανίζεται μια νέα γενιά ποιητών που συνεχίζουν σε μικρότερη κλίμακα την παράδοση των πρώτων μεταπολεμικών ποιητών, αλλά παράλληλα διαφοροποιούνται από την προηγούμενη γενιά προχωρώντας προς την κατεύθυνση της αμφισβήτησης και της διαμαρτυρίας. Η γενιά αυτή αναπτύσσεται μέσα σε ένα χώρο όπου διακρίνονται ακόμη τα ίχνη της Γενιάς του Τριάντα, ενώ παράλληλα η Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας βρίσκεται στη δημιουργικότερη και παραγωγικότερη στιγμή της.. Οι ποιητές της μεταβατικής αυτής περιόδου γεννήθηκαν όλοι ανάμεσα στο 1929 και το 1940 και αυτό είναι, σύμφωνα με τους μελετητές, το ασφαλέστερο κριτήριο για τη χάραξη των ορίων αυτής της γενιάς. Πρόκειται επομένως για ποιητές που γύρω στα 1940 διανύουν την τρυφερή παιδική ηλικία τους, πράγμα που σημαίνει ότι ο Αλβανικός πόλεμος, η Κατοχή και η Αντίσταση είναι κυρίως τα τραυματικά γεγονότα που σημαδεύουν τη μνήμη τους. Οι ποιητές της γενιάς του ’60 εμφανίζονται ως «ηττημένοι» χωρίς, ωστόσο, να έχουν δώσει κάποια μάχη (ένοπλη ή ιδεολογική).  Τα ποιήματά τους εκφράζουν φόβο, απόγνωση, αίσθηση αποτυχίας και ήττας.  Θέματά τους, ωστόσο, παραμένουν τα αιώνια θέματα της ποίησης: ο έρωτας, ο θάνατος, η ανθρώπινη κοινωνία. Εκπρόσωποι αυτής της γενιάς Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος  Ο Βύρων Λεοντάρης   Μάρκος Μέσκος . Πρόδρομος Μάρκογλου  Ανέστης Ευαγγέλου Τάσος Κόρφης (1929-1994), Τόλης Νικηφόρου  ο Μάνος Ελευθερίου ,  Κική Δημουλά . Σπύρος Τσακνιάς (1929-2000) ο Νίκος Φωκάς (1927),ο Κώστας Στεργιόπουλου και άλλοι. Τη στρατευμένη ποίηση υπηρέτησε ο Γιάννης Νεγρεπόντης και ο Θωμάς Γκόρπας, και άλλοι

Δεκαετία του 1970, μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από παγκόσμιες ανακατατάξεις. Στα έργα τους διακρίνεται ο στοχασμός και η μελαγχολία. Οι ποιητές της δεκαετίας του ’70 ακολουθούν μια δική τους ποιητική πορεία. Μεγαλώνουν κατά την ψυχροπολεμική κυρίως περίοδο και σε μια εποχή οικονομικής ανάπτυξης, όπου ο καταναλωτισμός αρχίζει ως φαινόμενο να κάνει την εμφάνισή του στην ελληνική κοινωνία. Αναφέρουμε ενδεικτικά τους ποιητές:

Νάσο Βαγενά, Γιάννη Βαρβέρη, Μιχάλη Γκανά, Τζένη Μαστοράκη, Αντώνη Φωστιέρη. Κάποιοι επηρεάζονται από τις πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις της εποχής και εκφράζουν κοινωνικές προβληματισμούς στα έργα τους  Δημ. Χατζής, Κώστας Κοτζιάς, Στρατής Τσίρκας, Σπύρος Πλασκοβίτης, κ.ά.

Η γενιά του ’70 είναι ακόμα σήμερα στο προσκήνιο με πολλούς τρόπους. Βγάζει ποιητικές συλλογές, γράφει πεζογραφία, παίρνει βραβεία, κάνει κριτική, μεταφράζει, αρθρογραφεί, βγάζει έντυπα.

Πρέπει να πούμε πως η γενιά του ’70 εμφανίστηκε στον χώρο της ποίησης, με στοιχεία υπερρεαλισμού, καταιγιστικό λόγο, αφοπλιστική αισθητική αθωότητα, δεν μπόρεσε να στηρίξει επαναστατικά περιεχόμενα, παρ’ όλη την επαναστατική γλώσσα που χρησιμοποίησε. Ωστόσο, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η γενιά του ’70 έβγαλε από την εσωστρέφεια την ελληνική ποίηση. Κάποιοι άλλοι εκφραστές της γενιάς του 70  Η Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ,  Κυριάκος Χαραλαμπίδης,  ο Μανόλης Πρατικάκης .

 

Οι ποιητές του ’80 ακόμα όμως διατηρούν ακόμα μια δυναμική παρουσία στα λογοτεχνικά δρώμενα. Συμμετέχουν και δημιουργούν παρά τη σκληρότητα της κριτικής. Και οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι η κριτική δεν αντιμετώπισε με θέρμη τη νέα τότε ποιητική γενιά. Μάλιστα «η προσπάθεια των “γενιών” να υποσκελίσουν η μία την άλλη, χρησιμοποίησε τις ανθολογίες ως είδος σωματειακών λευκωμάτων και τον ανθολόγο ως κριτικό άλλοθι σε μια, κατ’ ουσίαν απροσχημάτιστη, κίνηση στη σκακιέρα της δημοσιότητας και της καθιέρωσης. Κάποιοι εκπρόσωπο αυτής της γενιάς είναι  Xάρης Bλαβιανός, Νίκος Γ. Δαββέτας, Σταύρος Zαφειρίου, Γιώργος Kακουλίδης, Ηλίας Λάγιος, Γιώργος Mπλάνας, Παντελής Μπουκάλας, Βασίλης Παπάς, Στρατής Πασχάλης και άλλοι

 

Στην υποτιθέμενη «γενιά» του ’90 φαίνεται να συνυπάρχουν όλες οι κυρίαρχες τάσεις των τελευταίων ετών, και είναι δύσκολο να ειπωθεί αν αποκρυσταλλώνεται ένα καινούριο στοιχείο, εφόσον συγκροτημένες και συνολικότερες μελέτες του συγκεκριμένου πεδίου εξακολουθούν να μην υπάρχουν.

 

4α. Οι δεκαετίες 1960 – 2000 στη Πάτρα

Παράλληλα με την γενιά του 60 και των δεκαετιών του 70, 80 και 90

 

Στις δεκαετίες, που εντάσσονται στην περίοδο αυτή, παρατηρείται το παράδοξο φαινόμενο της πληθώρας λογοτεχνών και συγγραφέων στη δεκαετία του ’60 και μετά Αλλά και γενικότερα η δεκαετία του ’60, σε πανελλήνια κλίμακα, είναι εντυπωσιακά διευρυμένη και είναι αυτή, που κυριαρχεί στο πνευματικό στερέωμα της χώρας μας . Σε αυτή τη δεκαετία η Πάτρα διεκδικεί γενναίο μερίδιο και το κατέχει. Αναφέρω τους πεζογράφους ποιητές που πρώτο εξέδωσαν στη Δεκαετία του ‘60

Δασκαλόπουλος Δημήτρης | Εκδόσεις Κίχλη

Δημήτρης Δασκαλόπουλος ποιητής, κριτικός και λογοτέχνης.  Έχει εκδώσει ποίηση, δοκίμια και μελέτες για θέματα νεοελληνικής λογοτεχνίας.. Απόπλους 1963 (Ποιήματα).

Τάκης Δαυλόπουλος , «Βεγγέρες και θυμήματα», 1966,

Γιώργος Α. Θεοφανόπουλος (1935 – 1985)

Μανώλης Πρατσικας Ποίηση 1962,

Λάμπρος Βρεττος  Πρώτη έκδοση 1964

Ανζέλ Μεργιανού («Με της πέννας το αλέτρι», 1969),

Αντώνης Θ. Παπαδόπουλος  «Προβολή στον ήλιο», 1966

Πάνος Παπαδόπουλος-Γώγολας (1923-1972,«Πετρωμένα ρόδα», 1964),

Γιώργος Παπασταθόπουλος  «Λυκαυ­γές», 1967,

Νωντας Σακελλαρόπουλος , «Αντίλαλοί», 1962

Κώστας Τσαούσης , «Λίγοι στίχοι», 1969),

Μαρία Λαμπρινού, «Τα οράματα του νου», 1961,

Τάκης Χατζηαθανασίου  Βασιλόπουλος «1917 – 1965, «Μολπές», 1967)

Γιώτα Γ. Παπαγγελούτσου (1904 -1988, «Ομίχλη», 1964)

Διονύσης Καρατζάς: Εφτά επαναλήψεις - Times News

Δεκαετία του 70 εκδίδουν οι

Τάσος Αιγιαλός  «Μαρί λουλούδι της ερημιάς», 1976),

Φώτης Δημητρόπουλος «Το Πρώτο Ρήγος» 1972,

Χαράλαμπος E. Αθανασόπουλος («Ηλια­χτίδες σε μπαξέ», 1978),

Βασίλης Αρφάνης – Λαδας   «Ο Γιάννης και η Μαρία», 1972

Βασίλης Ασημακόπουλος (1936, «Στίγματα», 1977),

Σταύρος Ιντζεγιαννης  Σε πρώτο πρόσωπο». 1979,

Γιάννης X. Γούτης (1951, «Οι δρόμοι», 1975),  

Σοφία Καλογερά – Φραγκοπούλου  «Αφιέρωση», 1971,

Χρίστος Λάσκαρης Το 1970  δημοσίευσε ποίησή   

Γιώργος Τρ. Καραχάλιος (1943, «Μάρτης», 1972),  

Γιώργος Καρτέρης (1956, «Τα καΐκια», 1976),  

Γιάννης Κοντός (1943, «Περιμετρική», 1970), ποιητής της ανα­ζήτησης,

Χρηστός Λαθουρόπουλος , υπαρξιακός ποιητής και πεζογράφος,

Διονύσης Καρατζάς   Ξημέρωμα στη γη,  1972.

Κώστας Λογαράς  Στιγμές, 1972,

Παναγιώτης Γ. Καράμπελας

 

Αν και ολιγάριθμη η δεκαετία του ’80 μοιάζει να κυοφορεί την έκρηξη της επόμενης, χωρίς βέβαια να απουσιάζουν από αυτήν το πάθος, η δημιουργική δίψα και η έμπνευση. Ποιητές, πεζογράφοι και συγγραφείς:

ΣΠΥΡΟΣ Λ. ΒΡΕΤΤΟΣ | Εταιρεία Συγγραφέων

Σπύρος Βρεττος

Δημήτρης Αυγερινόπουλος (1921 – 1996, «Ποιήματα», 1980),

Χρήστο Γεωργακόπουλος  «Αυτοκριτικές σκιτσογραφίες ..1986,

Τασία Κανελλοπούλου – Μουρτζη , «Άνυδρη γη», 1986,

Ιωάννα Λιακάκου , «Ό,τι φέρνει ο χρόνος», 1983,  Νίκος

  1. Ξυνός , «Ηλιοκάμινο», 1983),

Πέτρος ΙΊαπαδημητρίου , «Της μονα­ξιάς», 1983

Δανάη Παπαστράτου («Χωρίς περιφράσεις», 1982),

Γιώργος Σπηλιωτης   εκδίδει ποιητικό 1981

Ξένη Σκαρτσή  «Εικόνες», 1983,

Γιώτα Σπανού – Στρατή «Ανεμόσπαρτοι», 1983 Γιάννης Τόλιας  «Μωβ σημασία», 1981),  Σπύρος Λ. Βρεττος «Ως Αζτέκοι στις Αζόρες» 1985,

Γιώργος Τσαβαλάς («Ακρόπρωρο», 1989),

Μαρία Μανωλάκου («Από το ημερολόγιο ενός παιδιού της κατοχής»,

Κώστας X. Νικολόπουλος , «Ξέφαπα στοχασμών», 1989,

Γιάννης Πριόβολος «Όσα μολόγαγε ο Καίσαρ», 1980),

Ασπασία Ιωννάτου («Διάθλαση φωτός», 1981),

Χρήστος Φακίνος  «Πετώντας», 1983,

Λεωνίδας Μαργαρίτης Έχει έκδοση ποίηση

 

Τέλος οι λογοτέχνες από το 1990 και έπειτα δημιουργούν στο παρόν και έχουν να δείξουν δουλειά υπεύθυνη, σύγχρονη, ανθρώπινη, φωτίζοντας από διάφορες θέσεις την εποχή τους. Ενδεικτικά σημειώνουμε τους εξής:

Ευγενία Αρβανίτη – Παλαιολόγου «Ένα δίδαγμα κι ένα κενό», 1991,

Λίτσα Γκόγκα , «Όχι πια πόλεμος», 1994

Ευγενία Κ Γκολφινοπούλου «Θλίψη για τα πράγματα του κόσμου»,

Νανά Καραπάνου («Αμυχές», 1990),

Απόστολος Μαργέλης  «Ηχογονία», 1995

Κώστας Μέγαρης  «Οδύνη και ηδονή», 1900,

Δημήτρης Νενέκος  «Στον άνθρωπο και στη ζωή», 1990,

Θανάσης Πανουτσόπουλος , «25 εσωκείμενα», 1993,

Βίκυ Κ Παπαγεωργίου «Ήχοι σε ιριδισμούς», 1995,

Σωτήρης Νικολακόπουλος «Στο Λυκαυγές» 1999  

 

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΑΤΡΙΝΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΑΥΤΗ   ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ

 

Δημήτρης Δασκαλόπουλος

Γράμματα στον Ερμόλαο

Γιατί σου γράφω;

Σε τι ωφελούν όλες αυτές οι κουβέντες;

Κανείς δεν προσέχει κανείς δεν ακούει

Πήγαινε στους δρόμους και κοίταξε

Πώς σέρνονται οι άνθρωποι από έγνοιες

Κι εσύ ο ίδιος δεν νιώθεις την ανάγκη

Να καταλάβεις πως ξεκίνησαν τα πράγματα

Να δεις πώς κατρακυλάει η ζωή

Σαν βότσαλο που αποκόβεται απ το βράχο

Και πέφτει στη θάλασσα

Η βαριά σιωπή δεν λογαριάζει τέτοιες κινήσεις.

 

Λάμπρος Βρεττος 

Νύχτα

Νύχτα πλημμυρισμένη

με θολούς λογισμούς,

δέος, πίκρα, αγωνία.

Απ’ τα σύννεφα της ψυχής μου

στάλαζαν δάκρυα.

Ξαφνικά στην ανεμοδαρμένη

καρδιά μου

φτερούγησε η ελπίδα

μ’ ένα κάνιστρο γεμάτο

ύπνο και όνειρα.

Το πρωί ο καθρέφτης

μου χαμογέλασε…

 

Νωντας Σακελλαρόπουλος ,

Θύμησες

Παλάμες δυο είχα και τις όπλισα

Και στης καρδιάς σου το μπαλκόνι ξάπλωσα.

Μέσα σε ρόδα και δροσιά κοιμήθηκα

Κι’ όλα τα περασμένα μας θυμήθηκα.

Τα παιδικά μας χρόνια τ’ αλησμόνητα

Στης θύμησής μας τον ανθό ακλόνητα.

Για να ξεχάσεις δε μπορείς τ’ αγριοκέρια

Ψηλά στη Ράχη σαν έσμιγανε τα χέρια.

Κάποιες βραδιές με τ’ Αυγουστιάτικα φεγγάρια.

Κάποιες φωνές, πρωτόλουβα βλαστάρια.

Και να που τώρα ξάφνου ξαναγύρισαν

Και γιασεμιά κι’ αγάπες τις καρδιές πλημμύρισαν.

 

Βασίλης Αρφάνης – Λαδας   

Το ραντεβού

Σένα μυθικό ηλιοβασίλεμα δώσαμε το ραντεβού μας
η πόλη ανάλαφρη ακροβατούσε στα σύρματα του δειλινού.
Δε θα με γνωρίσεις είχες πει
όταν με δεις μεταμορφωμένη
έξω από τ΄αγκάθια μου.
Σε είδα και σε γνώρισα
αυτά είναι τα λόγια μας ο διάλογός μας
ριγμένος στο δίχτυ με τα ψώνια
τ’ αγαθά που αγοράζουμε στην τυφλή αγορά
και πηγαίνουμε μυστικά στο σπίτι μας
τρέχοντας κάτω από τις καταπακτές που κρύβουν τα θηρία…

 

Σταύρος Ιντζεγιαννης 

Αξόδευτοι Έρωτες

Φθινοπωρινά φύλλα
σ` αυλόγυρους
έρημων μοναστηριών.
Οι απολαύσεις που δε χαρήκαμε
σημαδεύουν ψευδαισθήσεις

και διλλήματα
στους χορταριασμένους κύκλους
των αμίλητων εσπερινών
Κι εμείς

–ασυγχώρητα αφελείς-

περιμένουμε
όπως πάντα

–στο ηλιοβασίλεμα-
την αδιανόητη οπισθοδρόμηση

του χρόνου.

 

Χρίστος Λάσκαρης

“θα μιλήσω γι’ αυτούς”
Θα μιλήσω γι’ αυτούς
που δεν εγνώρισαν ποτέ τον έρωτα,
για όλους όσους πλάγιαζαν
το βράδυ μ’ έναν ίσκιο,
που ένα φιλί
δε δρόσισε τον ύπνο τους,
δεν έσταξε στο στήθος τους
κανένας λόγος,
μόνο μια γεύση ερημιάς,
στα χείλη τους.
Γι’ αυτούς θα πω,
που έζησαν σαν τις φρυγμένες στέρνες,
ολάκερη ζωή.

Διονύσης Καρατζάς   

Οι λέξεις

Τις λέξεις, όταν παλιώνουν,

να τις ρίχνετε στα ποιήματα.

Μέσα σ’ αυτά θα ξαναβρούν την αλήθεια

και τη λάμψη τους.

Αν όμως σας πέφτει μακριά η ποίηση,

να τις κρατάτε σε βαθιά σιωπή

και σε υγρασία σώματος.

Να προσέχετε να βρίσκονται διαρκώς

κοντά σε παιδιά, σε φωτιά και σε έρωτα.

Προπάντων να τις συντηρείτε σε κατάσταση γραφής.

 

Γιώργος Σπηλιωτης  

Ένα  Καράβι

Ένα καράβι έχω βάλει στα σκαριά

στου Ήφαιστου το υπόγειο εργαστήρι.

Το ουράνιο τόξο έκοψα στα δυο,

για να το βάλω στα πλευρά του.

Από αφρό νερού και σύννεφο

τη λαμαρίνα θε να  ματζακονίσω.

Ολύμπιες ολόχρυσες κλωστές

Φλόκους*  και ξάρτια θα στολίσω

και τα πανιά του υφαντά σε αργαλειό θεϊκό,

όπου υφαίνουν οι θεές υφάντρες.

Τ’  άσβεστο  φως του Ολύμπιου Διός

στο πιο ψηλό κατάρτι  θε  να φέγγει,

για μηχανή θε να του δώσουνε ψυχή

στις θάλασσες  αέναα να ταξιδεύει.

Η Αθηνά θα  ’ρθει στην πλώρη του

«το ιερό της γνώσης ξύλο»  να καρφώσει

και μια σημαία στο πιο ψηλό ιστό

στ’ απόνερα του  καραβιού να μοιάζει.

Ένα καράβι έχω βάλει στα σκαριά

στου Ήφαιστου το υπόγειο εργαστήρι,

για να σε κλέψω μια φεγγαρόλουστη  βραδιά

να ταξιδεύουμε μαζί  μες  στης ζωής το πανηγύρι.

 

Ξένη Σκαρτσή  

 

Μ’ αγαπάει γυρνώντας το αφοσιωμένο του πρόσωπο στη θάλασσα

Μόνο το χαμόγελο δεν προχωράει

αντιγράφοντας τις πέτρες με αδέξιες συσπάσεις

κι έχει ένα χέρι αργό σα φως πάνω σε κάθε μίσχο

προσεχτικό σα νεράκι που σταλάζει από ελαφρή πέτρα πάνω στην άμμο

Τον αντιγράφω κι εγώ τοποθετώντας τις πέτρες στον άλλο ορίζοντα

εκεί που το φως είναι μηδαμινό και τα πουλιά πετάνε ελεύθερα χωρίς αγγίγματα

και το καθετί είναι τα πάντα

 

Σπύρος Λ. Βρεττος

Το Δίλημμα

 

Κατηγορίες βαριές του προσήψαν

ότι για πόλεμο διαρκώς ετοιμαζόταν

βαφτίζοντας εχθρό του το ελάχιστο.

 

Έριχνε, είπαν, τα λεφτά σε πανοπλίες και εξοπλισμούς

μα σαν τον ρωτούσανε για τον εχθρό

εκείνος έδειχνε αόριστα πίσω από τα κορμιά τους.

Και σαν γυρνούσαν όλοι τους εκεί να δουν,

ακούω, τους έλεγε, τα ποδοβολητά

από το άλλο μέρος.

 

Όλους εν τέλει τους κατάφερε.

Τους έκανε στρατιώτες

και πολεμούσαν, όπως πίστευαν,

τον υπαρκτό εχθρό που δεν φαινόταν.

 

Μετά από καιρό

ένας μονάχα τόλμησε και ρώτησε

αν πρέπει πια να πολεμά ή όχι.

Και πήρε απ’ τον καθένα την απάντηση:

ίσως κανένα δίλημμα δεν τέθηκε

για να ξεπεραστεί.

 

Ευγενία Αρβανίτη – Παλαιολόγου

Απόψε έκλαψα βουβά.

Ήταν η μόνη προσφορά μου στη μνήμη της ημέρας 17 χρόνια και συνεχίζει να με συγκλονίζει ο ίδιος παλμός, το ίδιο ρίγος, τα ίδια ιδανικά.

Σήμερα όμως τα μάτια και η ψυχή μου τραυματίζονται. Φοράω παρωπίδες, βάζω ωτοασπίδες και προτιμώ την προσήλωση στη μνήμη.

Είναι η προσφιλής μου μέθοδος αυτοπροστασίας.

Λουφάζω στις σελίδες μου και

νοιώθω ευτυχής ρουφώντας το νέκταρ τους.

Ήταν, στ’ αλήθεια, ωραία τα νιάτα μας!

Σωτήρης Νικολακόπουλος

Ταξίδι (Άθως)

 

Άναψε ο θεός το φως

ένας ατελείωτος πολυέλαιος πάνω μας.

Μιλούσε για τις αλήθειες,

μιλούσε για την άνοιξη

για το χαμόγελο της ανεμώνας και τ’ αηδονιού το καλημέρισμα,

για το παράπονο του γκιώνη,

μιλούσε για μας και φωτίστηκε

το βάθος της ψυχής μας.

 

Μας μιλούσε μας μιλούσε…

για το ουράνιο τόξο που γεφυρώνει τ’ όνειρο με τα ουράνια,

για τ’ άπλετο φως

με τ’ ασημένιο στέμμα του γαλαξία…

και τότε γαληνεύουμε σαν την πλατιά τη θάλασσα,

γνωρίζοντας

πως δεν υπάρχουν σύντομοι δρόμοι

για τα μέρη που αξίζει να πάμε.

 

Κώστας Λογαράς γεννήθηκε στην Πάτρα το 1950. Σπούδασε Φιλολογία. Έχει γράψει ποίηση και πεζά. Έδωσε τέσσερις ποιητικές συλλογές μέχρι το 1984 και έκτοτε γράφει διηγήματα, μυθιστορήματα, δοκίμια. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά.

Χρήστος Α. Μούλιας γεννήθηκε στην Πάτρα το 1950. Σπούδασε στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης και από το 1976 είναι δικηγόρος στην Πάτρα. Έχει ασχοληθεί με την τοπική ιστορία και έχει δημοσιεύσει αρκετές μελέτες,

Έρση Σωτηροπούλου   γεννήθηκε .στην Πάτρα  Η πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα έγινε με την ποιητική συλλογή «Μήλος +Θάνατος+…+…» (1980).Το βιβλίο της ‘’Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές’’ βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2000. Επίσης, το 2011 το μυθιστόρημά της ‘’Εύα’’ τιμήθηκε με το βραβείο του Ιδρύματος Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ η συλλογή διηγημάτων της ‘’Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα’’ πήρε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 2012.

Σημείωση

– Ακολουθεί το Δ ’Μέρος του αφιερώματος με ποιητές της γενιάς του 2000 έως σήμερα

 

 

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα

ΓΝΩΜΗ Πατρών

Στις  31 – 10  – 2021

 

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗ ΠΑΤΡΑ

ΜΕΡΟΣ 4ο

 

  1. Οι δεκαετίες του 2000 – 2020

Διαδικτυακή γενιά και η γενιά της κρίσης

 

Αμέσως μετά το 2004 αναδύεται μια νέα καλλιτεχνική-και ποιητική- γενιά. Χαρακτηριστικό των νέων ασχέτου ηλικίας

Η κοινή συνισταμένη τους είναι οι κοινωνικές αναφορές. Η ύφεση (που εμφανίζεται μετά το 2004), οι υπαρξιακές αγωνίες (στο υπερκαταναλωτικό περιβάλλον μετά το 1990), η αξιακή κρίση  είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της νέας λογοτεχνικής  γενιάς.

Ωστόσο, σήμερα βλέπουμε τους ποιητές να μετέχουν στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα. Έχοντας βήμα έκφρασης σε εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας, τοποθετούνται πολιτικά, συμμετέχουν σε κινήματα (κοινωνικά, περιβαλλοντικά, πολιτιστικά, δυναμικά και μη).

Η γενιά της κρίσης με νέες μορφές και με τάσεις αμφισβήτησης αναδεικνύει την κοινωνική ένταση της κρίσης, φέρνει στο προσκήνιο την καταρρέουσα κοινωνία και συχνά την αγανάκτηση και την οργή των νέων καλλιτεχνών. Χωρίς δημόσιες σχέσεις, πολιτικοποιημένη (συχνότατα όχι κομματικοποιημένη), χορτάτη από μόρφωση, και μελοποιήσεις, χωρίς την ανάγκη βραβεύσεων, βρίσκει τη θέση της μέσα στην κοινωνία.

Οι κοινωνικές αναφορές (που εντείνονται όσο η οικονομική κρίση βαθαίνει) συνδυάζονται με την αναζήτηση σε νέες φόρμες. Ο στίχος απλοποιείται, γίνεται πιο άμεσος, πιο ευθύς. Ταυτόχρονα, οι ποιητές της γενιάς της κρίσης προσπαθούν να επικοινωνήσουν με την ποιητική παράδοση. Μεταχειρίζονται σύμβολα, μορφές και στυλ του παρελθόντος προσδίδοντας μία δημιουργική πνοή. Εικονοπλασία και σουρεαλιστικά στοιχεία συνδυάζονται με επιρροές από όλη τη νεωτερική ποίηση (Σολωμό, Κάλβο, Παλαμά, Καβάφη και Καρυωτάκη, Ελύτη, Σεφέρη, Λειβαδίτη και Σαχτούρη και άλλους πολλούς) πάντα στη βάση των κοινωνικών αναζητήσεων

Και σε όλο αυτό το αλαλούμ ένα από τα πιο παρήγορα μηνύματα στη χώρα μας για την πνευματική μας κατάσταση είναι ότι εξακολουθεί να γράφεται ποίηση,

ποίηση από γνωστούς ποιητές ζώντες άλλων εποχών και

ποίηση από άγνωστους ευρύτερα νέους ανθρώπους,

ποίηση από άγνωστους  μεγάλης ηλικίας ανθρώπους

ποίηση ως διέξοδος έκφρασης,

ποίηση ως κραυγή διαμαρτυρίας,

ποίηση ως καταγγελία,

ποίηση ως αναζήτηση της χαμένης μας ευαισθησίας

ποίηση  γιατί εξακολουθούμε να έχουμε ανάγκη την ποίηση, όσο και η ποίηση έχει ανάγκη εμάς.

Πάνω από  2500, νέοι άνθρωποι τον χρόνο, από μια έρευνα, δημοσιεύουν ­ ποίηση και λαμβάνουν μέρος στους διαγωνισμούς των λογοτεχνικών συλλόγων

Τα θέματα των νέων αυτών ποιητών στρέφονται γύρω από τη ζωή και τον έρωτα, την περιπλάνηση και την αναζήτηση, τις ανθρώπινες σχέσεις, τις πίκρες, τη μοναξιά, την οικονομική κρίση που μαστίζει την εποχή καθώς και τις χαμένες αξίες στη ζωή μας.

Η φωνή τους φρέσκια, το ποιητικό ύφος προσωπικό αλλά ποτισμένο τα χαρακτηριστικά της μοντέρνας ποίησης και διακειμενικές επιδράσεις από όλους τους Έλληνες μεγάλους ποιητές. Ειδικότερα η γλώσσα τους ζωντανή, εκφραστική, ρυθμική, πλούσια σε μεταφορές και εικόνες σε τολμηρούς νεολογισμούς επικοινωνεί άμεσα με τον αναγνώστη, τον συνεπαίρνει, τον συγκινεί.

Σε μια εποχή που κυριαρχεί η εικόνα και η συνθηματολογία, η ποίηση είναι η μόνη τέχνη που δύναται να αντιτάξει το γνήσιο λόγο. Η λέξη ως το μόνο όπλο της είναι ο άλλος τρόπος να δούμε τον κόσμο.

Το 2020 θα μπορούσε να αποδειχθεί κομβικό σημείο στη σύγχρονη ελλαδική ποίηση για πολλούς λόγους. Η ποιητική (όχι η ηλικιακή) γενιά του 2000 κλείνει είκοσι χρόνια δραστηριοτήτων (κι όχι μόνο δημοσιευμάτων) στο λογοτεχνικό πεδίο όπου έχει κάνει ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία της. Ηλικιακά πολλά μέλη της βρίσκονται λίγο πριν ή μετά τα σαράντα χρόνια τους, με τις ανάλογες ατομικές και κοινωνικές υποχρεώσεις. Με το τέλος της «κρίσης», το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τη σημερινή ελλαδική κουλτούρα συρρικνώνεται, μαζί με την εμβέλειά της: οι ξενόγλωσσες ανθολογίες λιγοστεύουν. Με την εκπνοή των κοινωνικών κινημάτων η κυρίαρχη ποιητική μελαγχολία χάνει την αριστερή ριζοσπαστική της λειτουργία και αντιμετωπίζει ένα φάσμα από την απελπισία ως την παραίτηση. Τέλος, η συλλογική επιστροφή στο 1821 επισημοποιεί τη θεσμοποίηση της επαναστατικότητας υπό καθεστώς ομαλότητας και κανονικότητας: τώρα πια όλοι είναι με την επανάσταση.
Στο κομβικό λοιπόν σημείο του 2020 αξίζει να αναρωτηθούμε τι προοπτικές ανοίγονται στην ποίηση της γενιάς του 2000 με τη νέα δεκαετία. Θα αναφέρω τέσσερις προοπτικές για να λογαριάσουμε το πιθανό μελλοντικό έργο ποιητών που δεν είναι πια «νέοι».

  1. Ορισμένοι θα αφήσουν πίσω τους την ποίηση ως κάτι που δεν τους εκφράζει/ αφορά πια για να γράψουν άλλα είδη (π.χ. πεζογραφία ή κριτική) ή τίποτε, στάση έντιμη και σεβαστή.
    2.Άλλοι θα συνεχίσουν να γράφουν ποίηση, εκδίδοντας τακτικά βιβλία και καλλιεργώντας χωρίς σημαντικές αλλαγές το ύφος που έχουν ήδη κατακτήσει. Αυτοί θα σταματήσουν να διαβάζουν καινούργια ή ξένη ποίηση και θα αποσπάσουν βραβεία.
  2. Ορισμένοι από όσους συνεχίσουν να γράφουν θα οπισθοδρομήσουν προς μια πατριωτική (λαογραφική) θεματική φιλοδοξώντας να γίνουν εθνικοί συγγραφείς. Αυτοί επιχειρήσον να εμπνεύσουν την ελλαδική δεκαετία του 2010 όπως έκανε παλαιότερα η γενιά του 1930 και όπως αρνήθηκε να κάνει εκείνη του 1950. Επίσης θα αποπειραθούν να εντάξουν στην εθνική παράδοση αγνοημένους συγγραφείς και λησμονημένες τεχνοτροπίες.
  3. Τέλος, οι πιο μαχητικοί θα εντατικοποιήσουν την αμφισβητησιακή, αναρχική και εξεγερτική γραφή της περιόδου 2008-18, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί κατά τη τετραετία; Μητσοτάκη, που έχει αρχίσει για την οποία δεν μπορεί κανείς ούτε να μελαγχολήσει. Για να το καταφέρουν θα πρέπει να μείνουν σε τακτική επαφή με τη ριζοσπαστική ποίηση άλλων χωρών καθώς και την επαναστατική θεωρία. (Καθαρά προσωπική άποψη)

Φυσικά υπάρχουν πολλοί απρόβλεπτοι παράγοντες. Π.χ. δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε τι καινούργιο μπορεί να φέρουν α) η επόμενη ποιητική γενιά, η οποία τώρα διαμορφώνεται, β) η ποίηση των νέων ταυτοτήτων (φύλου, φυλής, εθνικότητας κλπ.), και γ) ελληνική ποίηση γραμμένη σε ξένες γλώσσες. Επίσης το συστηματικό εμπάργκο της νέας ποίησης από την επίσημη κριτική και φιλολογία μπορεί να την κρατήσει μόνιμα στο περιθώριο, όπως έγινε στο παρελθόν με κάθε ρηξικέλευθη γραφή. Με αυτό το σύντομο σημείωμα ήθελα απλώς να επισημάνω πως αυτή τη χρονική στιγμή διακυβεύεται το μέλλον ενός ευρύτατου και αξιόλογου λογοτεχνικού εγχειρήματος, της ποίησης του 2000 η οποία εδώ και δυο περίπου δεκαετίες αναζωογονεί ποικιλότροπα την ελλαδική κουλτούρα.

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΑΤΡΙΝΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΑΥΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ

Εικοσαετία 2000 – 2020

Αφορά ποιητές που έχουν εκδώσει μετά το 2000)

 

Γαλάτεια Ι. Βέρρα

 

ΞΗΜΕΡΩΝΕΙ  ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

 

Στα πέλαγα το απύθμενο βλέμμα.

Χορός ερωτικός εντός μου.

Ο ασπασμός της βροχής τραγικός.

Η δύναμη των άστρων υψώνεται επιβλητικά.

Ξημερώνει νοσταλγία.

 

Η ΝΥΜΦΗ ΤΩΝ ΝΕΡΩΝ

 

Κάθε κορίτσι κρύβει μέσα του μια νύμφη.

Κόρη δροσερή καμωμένη από νερό.

Πάντα αναζητά τον πρίγκιπα

με το ξύλινο άλογο και τα φανταχτερά σιρίτια.

Κι αυτός σε αμήχανη τροχιά

να χάνει το δρόμο,

να ξεστρατίζει ξελογιασμένος

από άγγιγμα πλάνο.

 

Στέλιος Μαφρεδας

 

ΑΝΤΙ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ

 

Μ’ ευεργετεί  η σύμπτωση,

μπαίνω στο φάσμα του φωτός

η έκλαμψή σου πλάστης  η ανάγκη μου σπινθήρας.

Μα παραδέχομαι την τύχη δυσανάγνωστη

πώς νόμισα το ποίημα  πνοή στην εσχατιά του χρόνου;

 

Κι εσύ το δίχως άλλο εκδοχέας της χαράς

ορίζεις με τους όρους σου  το χρίσμα·

αλλιώτικη τροχιά στη σφαίρα του μυαλού

μέσα στο πλήθος μοναχός και ομολογητής σου

να φτάνει η εύνοια,  η  στοργή στα νιόφυτα σου.

 

Πάντα θα σε φαντάζομαι σε βάθρο τ’ ουρανού

απερινόητη –  θεραπαινίδα των ονείρων!

Και θ’ ανασαίνω τη ζωή να μην

αργοπεθαίνω εντός μου.

 

Ο  Πλούτωνας  ρήγμα στον θρόνο του ομολογεί

στην αλλαγή των εποχών

 

άλλη θεά αντί της Περσεφόνης.

 

 

Παναγιώτα Π. Λάμπρη,

 

ΛΗΘΗ

 

Θα ’ρθει, ίσως, η ώρα,

που στη λήθη καθετί από σένα θα περάσει.

Γι’ αυτό λογίσου στα κατάβαθα του είναι σου

τι στη διάρκεια της ζωής σου πράττεις

και τι απ’ αυτά η μνήμη αξίζει να κρατεί.

 

Αν τα τάλαντά σου μες στο χώμα θάβεις,

αν με τον μόχθο σου τα πολλαπλασιάζεις,

αν μόνο κάθεσαι και τα καταμετρείς.

Η ΛΗΘΗ μπορεί για σένανε να μην κοπιάσει

κι η ΜΝΗΜΗ επάξια να σ’ επαινεί,

όμως εσύ ανίδεος μακριά θα βρίσκεται

κι ούτε που θα σε νοιάζει πια.

Γι’ αυτό, ξέμακρα από ματαιότητες,

τη ροή του χρόνου και του δρόμου σου

ακολούθησε,

αξιοποίησε τα τάλαντα,

δημιουργίας πνοές ανάσανε

και ΖΗΣΕ!

 

Μάρθα Βασκαντήρα

 

Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ

 

Ο αιώνας δέθηκε χειροπόδαρα.

Οι μάντεις ξεπουλάνε το όραμα για λίγους χρησμούς παραπάνω.

Οι αρένες έγιναν εικονικές πραγματικότητες.

Το γέλιο πουλήθηκε στο παλιάτσο της συνήθειας.

Και η ανθρωπότητα ψάχνει το καλό της πουκάμισο για να είναι όμορφη.

Οι σκλάβοι ονειρεύονται.

Οι καταθέσεις των ιδανικών μεταφέρονται με χρηματαποστολές.

Στοιβάζονται πίσω από αλαζονικούς, φιλόδοξους καθρέφτες.

Οι Πόντιοι Πιλάτοι ξέχασαν τα χέρια τους στη θάλασσα.

Κι η ανθρωπότητα αναρωτιέται γιατί δε χωράει στα παπούτσια της.

Η υποκρισία εξαγόρασε το φως της ελευθερίας.

Τα χρόνια σκυφτά προχωρούν χωρίς ανατολή στο βάδισμά τους.

Κι η ανθρωπότητα κοιτάζει απ’ το παράθυρο τη ζωή της.

Ένα παιδί κρέμασε τη κούνια του στο τανκ που έκαψε τη πόλη του.

Παίζει δίπλα απ’ το θάνατο χωρίς να φοβάται.

Ένα παιδί όλη η χώρα, όλη η γη κι όλο το σύμπαν.

Ξεγύμνωσε το πόλεμο.

Η αγάπη χαμογέλασε.

Τώρα η ανθρωπότητα μπορεί να βγει απ’ το σπίτι της.

 

Δημήτρης Βεργίδης

 

ΦΥΣΙΚΑ ΠΟΤΕ

 

Όταν θ΄ακούς υπόκωφα βουητά

στους δρόμους με τις πίσσες και τα τσιμέντα

Όταν γροθιές, κραυγές, φωτιές

θα σκίζουν τον αέρα

Όταν ψυχές, κορμιά και πέτρα

θα γίνουν ένα

Τότε θα είμαι μαζί σου.

1978

Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε

αδελφέ μου

 

ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

 

Θρόμβοι μνήμης σε αρχαία τενάγη

κρατούν ζηλότυπα τα μυστικά τους.

Πώς φτιάχτηκαν οι κροκάλες

παλιέ μου συν-τρόφιμε;

Γιατί έφυγες νωρίς Γεράσιμε;

Πότε και Πού παραστράτησαν τα συνθήματα;

Ποια Κίρκη πλάνεψε την Ελπί(ς)Νίκη;

Πώς τα τραπέζια έγιναν τράπεζες Θανάση;

Γιατί αργούν οι μαντατοφόροι;

Περιμένω….

 

Σοφία Καυκοπούλου

 

ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

 

Ξερά, κιτρινισμένα φύλλα φθινοπώρου,

τα φυσά ο άνεμος, πότε ‘δω, πότε ‘κει.

Ριπές περνά, άλλοτε ψιθυρίζοντας,

άλλοτε αγριεύοντας τα κλαδιά των δένδρων.

Το βήμα μου κοντοστέκεται.

Ξέρω, λίγο ακόμα κι οι δρόμοι μας θα συναντηθούν.

Κάπου στη μέση.

Βλέπω το σκοτάδι,

με πλησιάζει.

Ένα βήμα εγώ, ένα εσύ.

Ο ήλιος δύει, λίγο ακόμη και θα συναντηθούμε.

Μόλις το σκοτάδι με τυλίξει, θα σε βρω.

 

ΠΡΟΔΟΣΙΑ 

 

Στο καμίνι της προδοσίας

λιώνει το σιδερένιο φόρεμά σου.

Μέσα σ’ εκείνο έκλεισες ο, τι αγνό κι ευαίσθητο.

Πήρες τη σιδερένια θήκη κι έντυσες την ψυχή σου.

 

Στην προδοσία θ’ αντέξει, νόμιζες…

Μα στη φωτιά, το σίδερο καίει φριχτό πόνο.

 

Ω! Δόλια ψυχή, απροστάτευτη πάντα.

Γυμνή ή ντυμένη.

 

Δημήτρης Τσελικας

 

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΑΣΕ

 

Εμέσιασε ο Τρυγητής, η Μέρα κάνει πίσω.

Ο Αίολος λευτέρωσε τ’ ασκιά του, στην σειρά.

Την θάλασσα εδρόσισε μελτέμι πελαγίσιο.

Την φορεσιά την γκρίζα του, το σύννεφο φορά.

 

Η μαυρομάτα γυάλισε σταφίδα και γλυκαίνει.

«Δόξα Θεώ»  τούτ’ η χρονιά, αντάμειψε καλά.

Το πρωτοβρόχι τ’ Ουρανού, τ’ αλέτρι περιμένει.

Τα μέτωπα σταμάτησε ιδρώτας να φιλά.

 

Τα χελιδόνια παίζουνε, στα σύρματα, τις νότες.

Ο τζίτζικας κατέβηκε στο χώμα απ’ τα κλαδιά.

Το δέντρο βάφει κίτρινες τις φυλλωσιές τις πρώτες

και το μερμήγκι χαίρεται την φετεινή σοδειά.

 

Βγάζει τα μάλλινα η κυρά, μύρισε ναφθαλίνη.

Τα πιτσιρίκια ανάστησαν ξανά την γειτονιά.

Η πόλη την ρουτίνα της ξανάρχισε κι’ εκείνη.

Στο θερινό το σινεμά, μόνα τα γιασεμιά.

 

Εικόνα φθινοπωρινή, κάποτε, που πληγώνει.

Μας ξέφυγε η ομορφιά στα πράγματα τ’ απλά.

Τώρα κλειστοί στα σπίτια μας, τυφλοί σε μιαν οθόνη!

Χάνει η Ζωή την χάρη της κι’ ο χρόνος που κυλά.

 

Βαρβάρα Χριστιά

 

ΤΑ ΓΕΜΑΤΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ

 

Τα γεμάτα φεγγάρια

κουβαλούν μέσα τους θλίψη.

Γεμίζουν ορμόνες τα κορμιά τους

χαμένα στην επιθυμία

να προαχθούν σε πανσελήνους.

Τα γεμάτα φεγγάρια

τραγουδούν πάντα ένα κύκνειο άσμα.

Παγιδευμένα σε δεινές δίνες

ασεβών πόθων.

Πανσέληνες αναλαμπές πριν τον θάνατο.

 

Η ΜΑΣΚΑ

 

Τράβηξε αργά

τη χρυσή του μάσκα.

Βγαίναν και τα μάτια του μαζί.

Τόσα χρόνια πάνω του,

ένα με το δέρμα του.

Τρόμαξε.

Την ξαναφόρεσε.

Θυμήθηκε το παιδικό του πρόσωπο.

Έκλαψε πρώτη φορά

κάτω απ’ τη μάσκα.

Χωρίς μάτια.

Αλέξανδρος Φωσταινης

 

ΤΟΥΤΗ Η ΧΩΡΑ

 

Τούτη η χώρα αδερφέ μου,

τούτες οι πέτρες,

που άλλες φορές σμιλεύουνε πολιτισμό

κι άλλες φορές

σαν συμπληγάδες σε συνθλίβουν,

τούτη η χώρα

που κάποτε μεθυστικά

μοσχοβολά βασιλικό

και κάποτε η καμένη σάρκα της

σου καίει το ρουθούνι,

τούτη η χώρα

που άλλοτε σφάζει κι άλλοτε αιμορραγεί,

φωτιά και θάλασσα είν’ μαζί,

μπαρούτι και λιβάνι.

Τούτη τη χώρα αδερφέ μου,

ετούτον τον γενέθλιό σου τόπο

—τι κι αν τα χρόνια δίσεκτα,

κάποτε στα χρεώνει,

τι κι αν στην πλάτη σου βαρύ

φορτίο ακουμπά—

σφίγγε τον πάνω σου σαν άγιο φυλαχτό,

κατάσαρκα χιτώνα φόρεσέ τον.

Έχε τον μέσα σου τιμή.

Γιατί είσαι Έλληνας

και αυτό,

είναι Ευθύνη.

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Κλείνοντας θέλω να σας πω ότι  το σίγουρο είναι ότι επειδή η ποιητική τέχνη έχει σαν βάση της τη φαντασία θα εξακολουθεί να υπάρχει πάντα. Κι όταν λέμε φαντασία εννοούμε εκείνη τη δύναμη να μεταπλάθονται οι ιδέες σε λέξεις, και οι λέξεις σε συναίσθημα. Το βίωμα από μόνο του δεν αρκεί. Η πνευματικότητα του ανθρώπου είναι το μοναδικό του όπλο απέναντι στην παρακμή και την ισοπέδωση των αξιών, το ίδιο και η διαχρονικότητα της ποίησης. Όπως είχε πει ο  Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος: ‘’Όσο λιγότεροι άνθρωποι πιστεύουν στην ποίηση τόσο φτωχότερη γίνεται η οικουμενική ανθρώπινη ψυχή.’’

 

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα

ΓΝΩΜΗ Πατρών

Στις  14 – 11  – 2021